Kerntaken en realisatie in 2017

Peter Hager en Gerard Loode, Simplicate

Wat doen onze fondsen?

Onze en de door ons beheerde fondsen verstrekken risicodragend kapitaal aan kansrijke MKB-ondernemingen in Noord-Nederland. Dat doen we in de vorm van aandelenkapitaal, achtergestelde leningen of een combinatie van beide. Zo kunnen ondernemingen starten of groeien en dragen we bij aan duurzame werkgelegenheid, innovatie binnen ondernemingen en de realisatie van groei- en overnameplannen. Ook bedrijven waar overname of bedrijfsopvolging aan de orde is, vormen een deel van onze doelgroep. Zo investeren we in Management Buy-Out (MBO) en Management Buy-In (MBI) trajecten en bedrijfsovernames binnen het bestaande MKB in Noord-Nederland.

De bedrijven waarin wij investeren zijn financieel gezond en bieden business cases met een goed rendementsperspectief. Onze portefeuillebedrijven kenmerken zich door de toegevoegde waarde die ze creëren voor de regio. Veel van deze ondernemingen zijn startups; technologie-gedreven en innovatieve bedrijven in de topsectoren. Vanuit investeringsoogpunt is dit niet zonder risico’s. Bij investeringen in jonge innovatieve bedrijven zijn zowel de technologie als de onderneming nog in ontwikkeling. Wij zijn bereid een risicoprofiel te accepteren waar de markt (banken of andere investeerders) voor terugdeinst. Het is daarom reëel rekening te houden met een minimaal rendement of zelfs afboekingen op de investeringen.

Onze investeringen variëren van € 50.000 tot maximaal € 5 miljoen per portfoliobedrijf. In de praktijk financieren wij steeds vaker in samenwerking met andere partijen. De NOM is een lokaal betrokken netwerkorganisatie en zet haar netwerk en kennis in bij het vinden van financieringspartners. Zo vervult de NOM steeds vaker een regierol bij de totstandkoming van een financiering. We werken in verschillende constellaties samen met de onderneming en ondernemer, adviseurs, banken, private investeerders, participatiemaatschappijen en alternatieve financiers, zoals kredietunies en crowdfunding platforms. In elke constellatie proberen wij de regierol te nemen en de ondernemer zo goed mogelijk te helpen.

Met de opbrengsten van de financieringsactiviteiten financiert NOM  haar eigen fondsbeheer, inclusief apparaatskosten. Daarnaast moet de koopkracht van het door onze aandeelhouders beschikbaar gestelde vermogen in stand gehouden worden zodat we in de toekomst risicodragend kapitaal kunnen blijven verstrekken. Dat wil zeggen dat onze eigen fondsen jaarlijks, na aftrek van kosten, in vijfjarig perspectief een rendement dienen te boeken dat ten minste gelijk is aan het gemiddelde inflatiepercentage van die periode.

Met onze investeringen in MBO- en MBI-trajecten en bedrijfsovernames beogen we de gezondheid en continuïteit van bedrijven in de regio te waarborgen en daarmee bij te dragen aan het behoud en de versterking van de economische waarde voor de regio. In het geval van overnametrajecten neemt NOM een actieve rol in zowel de financiering als het benaderen van overnamekandidaten. De (toekomstige) rendementen van MBO’s, MBI’s en bedrijfsovernames kunnen de hoge risico’s van onze investeringen in startende en jonge bedrijven met een hoog risicoprofiel deels mitigeren. Ook kunnen we hierdoor binnen de totale portefeuille onze rendementsdoelstelling behalen. Met deze strategie creëren en behouden we met de NOM fondsen een gebalanceerde portefeuille van startende en bestaande (groeiende) bedrijven.

Uitdaging: Zichtbaar blijven in een concurrerende markt

2017 stond in het teken van een sterk groeiende economie. Banken en andere financiers hebben weer meer vertrouwen en een hogere risico-acceptatie dan in de afgelopen jaren. Ook het aanbod van alternatieve financiers is niet meer weg te denken. Zo wordt crowdfunding volwassen. We zien deze platforms steeds grotere bedragen verstrekken, ook binnen zakelijke financiering. Hoewel samenwerking met crowdfundingplatforms soms complex is, zien we crowdfunding als een positieve ontwikkeling voor de MKB-ondernemers en onszelf. In 2017 financierden we vanuit het Aanjaagfonds een bedrijf dat zelf crowdfunding had geworven en brachten we een portfoliobedrijf in contact met een crowdfundingplatform. Ook vanuit onze Flinc-activiteiten wordt actief met crowdfundingplatforms samengewerkt.

Particuliere beleggers investeren met in omvang groeiende bedragen, waarmee financieringsvragen (deels) ingevuld kunnen worden. Ondernemers worden zo in staat gesteld de financieringsvraag vanuit meerdere bronnen te realiseren, het zogenaamde 'gestapeld financieren’. Dit biedt kansen, maar brengt ook risico’s voor de financiers met zich mee. Om zichtbaar te blijven in dit een steeds concurrerender landschap, zal NOM zich moeten onderscheiden. Dit doen we door te focussen op een langere termijn en te fungeren als kennispartner. We zijn een actieve aandeelhouder en denken mee met de ondernemer bij het realiseren van plannen. Daarmee bieden we meer toegevoegde waarde dan alleen de financiering. Snelle winst is geen doel op zich: ons uitgangspunt is het aangaan van een duurzame samenwerking met de bedrijven waarmee wij een financieringsrelatie hebben.

Ook beogen we ons te blijven onderscheiden door in het hoog risico segment actief te blijven. We zien dat banken weer meer risicobereidheid hebben om te investeren, maar niet in alle gevallen. Dit geldt zeker voor de groep startups en scale-ups: jonge, groeiende bedrijven. Zij hebben nog geen trackrecord op kunnen bouwen en dreigen tussen wal en schip te vallen. Ook de financiering van relatief kleine bedragen tot € 250.000,- blijkt in de praktijk problematisch te zijn voor bijvoorbeeld banken als gevolg van de kosten-opbrengsten verhouding.

De NOM kan dat deel van de marktvraag invullen dat door andere financieringspartijen onbediend blijft. Onze unieke propositie: het verstrekken van risicodragend kapitaal onder professionele uitgangspunten en begeleiding, passend bij de sociaaleconomische doelstelling van de NOM, wordt daarmee zichtbaar.

Flinc maakt innovatieve startups en spin-offs klaar voor financieringen

Behalve financieringen van onze eigen of beheerde fondsen ondersteunen we ondernemers bij het verkrijgen van financiering. Flinc is daarmee de verbindende factor tussen innovatief ondernemerschap en financieringsmogelijkheden in (Noord-) Nederland. Het ophalen van financiering voor innovatieve producten, diensten of concepten is altijd lastig en wij willen kapitaal daarom sneller en beter toegankelijk maken voor ondernemers. Dit doen we door innovatieve ondernemers te ondersteunen die vastlopen in hun weg naar financiering, start en groei. Met de ondernemer wordt toegewerkt naar een ‘investor ready’ businessplan en vervolgens matchen we de ondernemer met ons uitgebreide netwerk van financiers. Flinc heeft een wijd netwerk van informele investeerders tot (cluster specifieke) fondsen en banken. Ook kent Flinc de weg op het gebied van crowdfunding, microfinanciering en (inter)nationale regelingen. Dit netwerk benut Flinc bij het maken van de juiste financieringsmatch. Komend jaar zal de focus van Flinc worden verbreed, zodat niet alleen starters, maar een bredere groep MKB bedrijven bij ons terecht kan.

Fondsbeheer door NOM Fonds Support Noord

In 2016 is Fonds Support Noord (FSN) als afdeling opgezet binnen de NOM. FSN staat onder leiding van de Fondsenmanager en valt hiërarchisch onder de manager Finance. Binnen FSN wordt het operationele fondsenmanagement uitgevoerd voor eigen fondsen van de NOM en voor de beheerde fondsen van derden. De eigen fondsen zijn het Aanjaagfonds en het Groei- en Overnamefonds. De beheerde fondsen zijn de provinciale fondsen MKB Fonds Drenthe, Investeringsfonds Groningen (IFG) en Doefonds Fryslân en het InnovatieFonds Noord-Nederland. 

Het Doefonds Fryslân gaat sinds januari 2018 verder als de Friese Ontwikkelingsmaatschappij (FOM). De naamswijziging gaat gepaard met een uitbreiding van de doelgroep: zij richt zich niet alleen meer op innovatieve bedrijven, maar ook op bedrijven met export- en groei-ambities.  Het MKB Fonds Drenthe heeft eveneens een brede doelgroep en richt zich op start en groei van MKB-ondernemingen. Het IFG richt zich deels op fonds-in-fonds investeringen en op de financiering van nieuw te vestigen ondernemingen in de provincie Groningen. Tot slot is er het Groeifonds (opgericht door de Economic Board Groningen), dat risicodragend kapitaal investeert in ondernemingen in de zogenaamde “aardbevingsgemeentes” van Noord-Groningen.

Het Fondsmanagement beslaat de volledige dienstverlening rondom de uitvoer van een fonds: van investment management, juridische ondersteuning (statuten, contracten) en administratieve taken tot en met de rapportages (intern en jaarekening en jaarverslag) en control. FSN levert een optimale dienstverlening aan haar klanten zonder onderscheid te maken tussen eigen of externe fondsen. FSN geeft zowel bestaande als nieuwe fondsinitiatieven de kans om een beroep te doen op de kennis, ervaring, processen en systemen van de NOM.

De drie provinciale fondsen en het Groeifonds zijn in zelfstandige bv’s ondergebracht, waarmee het beter mogelijk wordt om, aanvullend op investeringen uit de NOM zelf, ondernemingen in de regio te financieren. De FOM en het MKB Fonds richten zich binnen het MKB van de beide provincies gedeeltelijk op een andere doelgroep en op ondernemingen in een andere levensfase dan de NOM. Zo wordt risicodragende financiering bereikbaar voor meer MKB-ondernemingen. Voor de investeringen per fonds verwijzen we naar de resultaten en effecten van de NOM-fondsen.

InnovatieFonds Noord-Nederland

Innovatieve ondernemingen zijn winstgevender dan bedrijven die niet innoveren, vanwege een betere concurrentiepositie, hogere arbeidsproductiviteit en efficiënter productieproces. Veel MKB-bedrijven zien de noodzaak van innoveren, maar hebben vaak niet de financiële slagkracht of het personeel om dit te kunnen doen. Het InnovatieFonds Noord-Nederland (IFNN) beschikt over kapitaal om te investeren in innovatieve ideeën in de ontwikkelingsfase voor ondernemers in de provincies Groningen, Fryslân en Drenthe. Wij zetten daarbij in op samenwerking met andere bedrijven, waarbij iedere onderneming zijn eigen sterkte inbrengt en waarbij de inzet van uren wordt gedeeld. Zo zetten wij ons netwerk in om kennis en kunde bij elkaar te brengen om innovaties te realiseren. Het IFNN richt zich op een brede doelgroep, van starter tot gevestigd MKB. Het IFNN is een revolverend fonds, wat betekent dat de investeringen en rendementen uiteindelijk terugvloeien in het fonds.

NOM Fondsen: Resultaten en effecten in de regio

Financiële resultaten

Onze fondsen hebben in 2017 een positief resultaat van € 6,0 miljoen behaald. Dit resultaat is opgebouwd uit rentebaten, ontvangen dividenden, ontvangen commissarisvergoedingen, afboekingen, voorzieningen en resultaten uit de verkoop van participaties, na aftrek van kosten.

Inkomsten 2013 2014 2015 2016 2017
Dividend, rente, provisies, commissariaten 7,6 13,5 6,4 6,9 5,8
Resultaat bij verkoop participaties 0,5 5,2 0,3 8,4 7,0
Beheer fondsen - 0,3 0,6 0,7 1,3
Totaal Inkomsten 8,1 19,0 7,3 16,0 14,1
Kosten          
Kosten NOM Finance 2,2 2,6 2,8 2,9 3,6
Voorzieningen 3,4 6,9 1,3 ‑1,5 4,5
Totaal kosten 5,6 9,5 4,1 1,4 8,1
Resultaat NOM Finance (voor belastingen) 2,5 9,5 3,2 14,6 6,0

Tabel 8: Het financiële resultaat van NOM Finance (in € mln)

Vanaf 2015 zijn de resultaten van het Aanjaagfonds (ontwikkelingsfinancieringen) en PSC niet meer separaat opgenomen. De opbrengsten zijn opgenomen in dividend, rente, provisies, commissariaten en de kosten in voorzieningen.

Eigen investeringen

In 2017 hebben we via de NOM-fondsen een investeringsniveau van € 8 miljoen gerealiseerd, een flinke groei ten opzichte van 2016. We hebben geïnvesteerd in 14 nieuwe bedrijven, waarvan er 11 starters of doorstarters waren en 3 gericht waren op expansie. Uit deze 14 bedrijven zijn 20 nieuwe participaties en/of leningen voortgevloeid. Bij 12 portefeuillebedrijven is de bestaande participatie en/of lening uitgebreid met een additionele- of herfinanciering en in 3 gevallen is er sprake geweest van een uitbreiding middels conversie. In totaal kwamen er 302 nieuwe leads binnen. We zagen daarbij een toename aan ICT-aanvragen vergeleken met 2016. 

Met deze resultaten hebben wij in 2017 bijgedragen aan de creatie en het behoud van werkgelegenheid in de regio. De totale werkgelegenheid van de bedrijven waar wij in participeren bedroeg in 2017 2.540 arbeidsplaatsen.

  Aantal   Bedrag (x € 1000)  
  2017 2016 2017 2016  
Nieuwe participaties en/of leningen 20 16 6.113 2.875  
Uitbreidingen participaties en/of leningen 12 12 1.356 1.561  
Uitbreiding d.m.v. conversie 3 - 607 -  
Totaal 35 28 8.076 4.436  

Tabel 9: Investeringen 2016 en 2017 (bedragen x €1.000)

Figuur 5: Geïnvesteerde bedragen 2013 t/m 2017 (in € mln)

Figuur 6: Omvang van de investeringen in 2017

We begonnen 2017 met 81 bedrijven in onze portefeuille, ultimo 2017 waren dat er 82. Er zijn in totaal bij 13 bedrijven desinvesteringen en bij 14 nieuwe bedrijven investeringen gedaan. Het verloop voor de twee eigen fondsen is in onderstaande tabel weergegeven.

  Bij Af
Aanjaagfonds (tot €200.000) 9 9
Groei- en overnamefonds (€ > 200.001 - € 2.5 mln) 5 4
Totaal 14 13

Tabel 10: verloop van de portefuille (in aantallen)

LinkBundle door Brexit naar Groningen

De effecten van Brexit op het bedrijfsleven worden steeds zichtbaarder. Zo besloot het Nederlandse IT-bedrijf LinkBundle zijn hoofdkantoor per 1 november te verhuizen van Londen naar Groningen. Van daaruit willen ze hun slimme tool, die top-marketingmanagers inzicht geeft in de data van de verschillende marketingdivisies binnen hun bedrijf, verder ontwikkelen.

De keuze viel op Noord-Nederland, mede door het geschikte vestigingsklimaat voor ICT-bedrijven. Groningen heeft een hubfunctie en een flinke IT- en startup-scene. Ook de aanwezigheid van het datacentrum van Google in de Eemshaven, de beschikbaarheid van betaalbare kantoorruimte en hoogopgeleid personeel, en de verbinding tussen Groningen Airport en Londen maakte de regio interessant voor LinkBundle. De NOM wist het Noorden te verkopen, en verstrekte ook financiering.  Toch was deze verhuizing niet makkelijk. De grootste uitdaging was de vraag hoe LinkBundle als Nederlands bedrijf haar Britse aandeelhouders tevreden wist te houden, omdat in Groot-Brittannië investeringen als aftrekpost opgevoerd kunnen worden. Nederlandse en Britse juristen hebben samen de oplossing gevonden door de Britse investeerders via een Britse vennootschap aandeelhouder van de nieuwe Nederlandse holding te maken.

Investeringen in de topsectoren

De NOM fondsen investeren hoofdzakelijk, maar niet uitsluitend, in bedrijven binnen de topsectoren. In 2017 betrof meer dan 90% van de eigen investeringen een financiering in topsectoren. In vergelijking met 2016 merken we dat de High Tech maaksector stevig blijft doorgroeien. Ook de sector Life Sciences en Health blijft zich ontwikkelen.

  Nieuw   Uitbreiding  
  2017 2016 2017 2016
High Tech 3.043  1.480  783  550 
Energie 190  - - -
Water - 230  50  -
LS & Health 1.700  - 511  568 
Chemie - 175  125  -
Agri & Food 60  - - 150 
Tuinbouw- en uitgangsmaterialen - - - -
Logistiek - - - -
Creatieve industrie 620  890  477  150 
Overig 500  100  17  143 
Totaal 6.113  2.875  1.963  1.561 

Tabel 11: Investeringen en uitbreidingen in de topsectoren (x € 1.000)

Duur participaties en leningen

We streven ernaar de duur van onze betrokkenheid bij participaties in tijd te beperken zonder dat op voorhand een (geforceerd) exit moment vanuit de NOM wordt vastgelegd. Eventuele exit mogelijkheden worden daarom gedurende de looptijd van de investering actief gevolgd. Wanneer we een reële mogelijkheid zien, volgen we deze actief op en bespreken we deze met de andere aandeelhouders en bestuurder(s) van de onderneming. De gemiddelde duur van participaties en leningen was in 2017 7,2 jaar, iets hoger dan het voorgaande jaar (2016: 6,9 jaar).

Van 13 bedrijven is in 2017 afscheid genomen, waarvan 1 exit via verkoop van de participatie. Dit betrof het Groningse bedrijf Noordlease dat begin 2017 is verkocht aan het Japanse Hitachi Capital Corporation. Met de nieuwe eigenaar kan Noordlease haar groeiambities verder ontwikkelen en versnellen in Groningen.

In 7 gevallen was er sprake van een faillissement, liquidatie of oninbaarheid. Hiermee wordt het hoge risicoprofiel van de investeringen van de NOM duidelijk. Bij een dergelijk risicoprofiel is het risico van geheel of gedeeltelijke afboeking van de investering of de lening duidelijk aanwezig. De overige 5 bedrijven hebben hun lening volledig afgelost en hun activiteiten gecontinueerd.

Figuur 7: Duur van participaties en leningen boven € 200.000

Investeringen uit fondsen van derden

Via het beheer van de drie provinciale fondsen, het Groeifonds van de EBG en het InnovatieFonds Noord-Nederland is een totaalbedrag aan investeringen ad. € 8,1 miljoen in 46 verschillende bedrijven gerealiseerd. Dit opgeteld bij de investeringen van de eigen fondsen in 32 verschillende bedrijven heeft de NOM in 2017 een totaalbedrag van € 16,1 miljoen geïnvesteerd in 78 bedrijven.

Omvang van de investeringen Eigen fondsen Fondsen in beheer Totaal
tot 100.000 16 27 43
100.001 - 300.000 10 12 22
300.001 - 1 mln. 4 7 11
1 mln. en meer 2 0 2
Totaal 32 46 78

Tabel 12: Omvang van de investeringen

Recuperate Medical introduceert baanbrekende disposable

Al decennialang wordt wereldwijd, tijdens chirurgische procedures, gewerkt met fibrinelijm. Fibrinelijm, geproduceerd uit bloedplasma, wordt daarbij gebruikt als ondersteuning van de bloedstelping wanneer standaard hechtingen onvoldoende blijken. Recuperate Medical heeft de CPA-D disposable ontwikkeld waarmee Sanquin (divisie Bloedbank) in combinatie met een plasmaprocessing machine, FITRIX® kan produceren. Dit is een product dat niet alleen de bloedstelping tijdens, maar ook het wondherstel van de patiënt na een chirurgische ingreep ondersteunt.

De disposable van Recuperate Medical wordt geproduceerd door IMDS uit Roden en in Nederland exclusief afgenomen door Sanquin. Inmiddels wordt FITRIX® al toegepast in diverse medische omgevingen, waaronder het Brandwondencentrum in Beverwijk en het Academisch Medisch Centrum (AMC) in Amsterdam. Om de disposable, zowel nationaal als internationaal, verder te vermarkten en het product en aanverwante apparatuur door te ontwikkelen was Recuperate Medical op zoek naar financiering. Om marktkansen te helpen verzilveren besloten de NOM en MKB Fonds Drenthe in het bedrijf te participeren.

InnovatieFonds Noord-Nederland

IFNN heeft in 2017 een bijdrage geleverd aan innovaties in de regio Noord-Nederland. Voor 2017 was de doelstelling om €1,5 miljoen aan investeringen te doen en 5 nieuwe participaties te financieren. In totaal zijn 86 leads behandeld, waarvan 67 om verschillende redenen zijn afgevallen. In totaal zijn 19 leads onder handen en 2 leads zijn daadwerkelijk gefinancierd. Er is € 407.000 geïnvesteerd in 8 ondernemingen, waarvan 2 nieuwe investeringen. In totaal participeert het IFNN nu in 9 ondernemingen.

Het IFNN zoekt projecten die in potentie kunnen uitgroeien tot succesvolle ondernemingen. Nu, bijna drie jaar na de start van het fonds is er een aantal groeibriljanten gevonden. IFNN werkt aan haar eigen zichtbaarheid in de markt en probeert ook innovatieve ondernemers sneller te spotten. Daarom zoekt het IFNN meer samenwerking met partijen die nauwe contacten onderhouden met het innovatieve MKB, zoals banken en andere financiers, accountants, incubators en innovatiehubs. Het fonds hanteert als een van de criteria, dat de investering een samenwerking betreft waarbij tenminste twee ondernemingen betrokken zijn.

Aeolus Coating

Het Friese bedrijf Aeolus maakt coatings voor wieken van windmolens. De vuilafstotende beschermlaag van Aeolus vermindert slijtage aan de wieken en verbetert het rendement van de windmolen. De ontwikkeling van het product ging met vallen en opstaan en juist toen het bedrijf de moed wat begon te verliezen, werd een coatingsamenstelling gevonden die zijn werk beter deed dan alle eerdere. Nu staat het bedrijf internationaal in de belangstelling bij windmolenbedrijven.

Flinc

Door innovatie, groei en maatschappelijk rendement te versnellen, levert Flinc een concrete bijdrage aan het bevorderen van de Noord-Nederlandse economie en arbeidsmarkt. Ten opzichte van voorgaande jaren wisten we in 2017 de kwaliteit van leads te verbeteren door bij de intake van ondernemers extra kwaliteitseisen te stellen. We kijken dan inhoudelijk naar de groeipotentie van de onderneming en zijn kritischer op de haal- en schaalbaarheid van de innovatie alvorens er een adviestraject gestart wordt. Op deze manier kiest Flinc de meest innovatieve en kansrijke bedrijven uit die voor investeerders betere investeringskansen bieden en waarbij de maatschappelijke impact groot is. Waar we voorheen op het aantal leads stuurden, sturen we nu dus op kwaliteit van de leads.

We hebben in 2017 een uitgebreid onderzoek uitgevoerd naar de dienstverlening van Flinc. Uit dit onderzoek komt naar voren dat Flinc door ondernemers wordt gezien als een deskundige partij. Flinc heeft volgens de deelnemers met name toegevoegde waarde doordat wij fungeren als sparringpartner met een onafhankelijke en objectieve blik, beschikken over bedrijfskundige kennis en ervaring en begeleiding bieden gedurende het financieringsproces. Daarnaast vinden ondernemers de toegang tot het brede financieringsnetwerk van Flinc van grote toegevoegde waarde en het feit dat Flinc vooral meedenkt welke financieringspartijen passend zijn.

Flinc weet steeds beter aansluiting te vinden bij regionale initiatieven. Naast het reguliere netwerk is Flinc actief betrokken bij Innofest, JNO, de Noordelingen, Young Business Awards. Ook in 2017 is Flinc nog aangewezen door RVO als regionale coördinator van de regeling Vroege Fase Financiering. Flinc heeft een duidelijke kijk op innovatie en kapitaal en biedt toegang tot bewezen routes naar kapitaal en een investeerdersnetwerk van 300+ informals, fondsen en venture capitalists. Daarnaast is in samenwerking met SNN een infographic opgesteld, deze infographic geeft een duidelijk beeld van de financieringsinstrumenten en beschikbare subsidies van SNN en RvO en financieringen van de NOM naar TRL niveau (technology readiness level). Het is de bedoeling dat deze tool wordt ingezet door intermediairs, het biedt innovatieve ondernemers een overzicht van de beschikbare financieringsinstrumenten in Noord-Nederland.

Flinc heeft een duidelijke kijk op innovatie en kapitaal en biedt bewezen routes naar kapitaal en een investeerdersnetwerk van 300+ informals, fondsen en venture capitalists. In 2017 heeft Flinc contact gehad met 173 ondernemingen. Hiervan zijn 23 ondernemingen door Flinc als innovatief, kansrijk en schaalbaar bestempeld. Deze bedrijven hebben gebruik kunnen maken van advies, een netwerk en investeerders van Flinc. 

  Doelstelling 2017 Realisatie 2017
Leads 140 173
Onderzoeksproject 30 23

Tabel 13: Resultaten Flinc

Samen met ondernemers wordt gekeken welke financieringsinstrumenten het beste past bij het type en de fase van de onderneming. In totaal zijn 25 financieringen verstrekt aan 12 ondernemingen met een totaal geïnvesteerd kapitaal van 2,7 miljoen en een potentieel van 178 arbeidsplaatsen.

  Doelstelling 2017 Realisatie 2017
Gefinancierde bedrijven (aantal) 13 12
Investeringen (in € mln) 3 2,7
Arbeidsplaatsen (potentieel) 150 fte 178 fte

Tabel 14: Effecten Flinc

In 2018 zullen we nog meer gaan inzetten op de kwaliteit van de dienstverlening van Flinc (de customer journey en de impact van onze adviezen), willen we nog effectiever gebruik gaan maken van FinDit, onze digitale marktplaats voor ondernemers en investeerders en zullen we ons financieringsnetwerk verder uitbreiden om een bredere groep MKB ondernemers naar financiering te kunnen begeleiden.

Dilemma’s bij financieringsbeslissingen

De NOM krijgt veel financieringsaanvragen binnen. Alhoewel elke aanvraag uniek is, hanteren we bij elke beoordeling dezelfde principes. Bij de financiering van bedrijven beoordelen wij het plan op basis van het langetermijnperspectief en de continuïteit van de onderneming. We kijken naar de potentie en het risico van financieringsaanvraag, en naar de kwaliteiten van de ondernemer en zijn of haar management team. Regelmatig komt het voor dat financieringsaanvragen voor lastige investeringsdilemma’s zorgen.

Als private onderneming met publieke aandeelhouders begeven we ons in een voortdurend spanningsveld tussen private doelstellingen en de maatschappelijke wensen en opgaven van de aandeelhouders. Daarnaast hebben we ook de intentie om het klantbelang zoveel mogelijk voorrang te verlenen. In een aantal gevallen hebben we ook dit jaar een financieringsvraag afgewezen door een gebrek aan vertrouwen in de ondernemer. Daar tussendoor mengt zich ook het belang van onze aandeelhouders, dat met name bestaat uit uit maatschappelijk en economisch rendement: het creëren en behouden van banen. Als organisatie houden we daar bij beoordelingen voortdurend rekening mee, naast alle andere afwegingen. De balans is dat het in het afgelopen jaar niet in alle gevallen heeft  geleid tot een financiering door de NOM.

Op de andere as is er het termijn-denken. Wij menen dat onze belangrijkste doelen worden bereikt met inachtneming van principes voor duurzame ontwikkeling op lange termijn. Soms kan een investering echter direct banen creëren. Het is alleen niet gegarandeerd dat deze banen er over een paar jaar nog zullen zijn. We richten ons dan ook op ‘werkgelegenheid voor de toekomst’. Het kan dus zijn dat we het ene jaar minder banen creëren of behouden, om er in het volgende jaar veel meer te realiseren. We proberen hierover zo transparant mogelijk te zijn naar onze aandeelhouders en andere belanghebbenden. Toch is dat niet makkelijk. We kunnen namelijk vanwege vertrouwelijkheid niet extern communiceren over financieringsaanvragen die wij in behandeling hebben. Los van de vaak onzekere uitkomst van het traject zijn wij gebonden aan vertrouwelijkheid over ondernemingen, hun plannen en financiële situatie. Pas zodra de deal echt is afgerond en de investering of financiering is gerealiseerd mogen we dit kenbaar maken, zonder daarbij in te gaan op financiële en of bedrijfsmatige details.

De dilemma’s die er bij investeringen spelen, het korte versus het lange termijn investeren en de publieke versus de privaat-georiënteerde doelstellingen, proberen we zo veel mogelijk te beheersen. We zorgen ervoor dat we bij elke investeringsbeslissing zo zorgvuldig en consistent mogelijk te werk gaan.

Wat is de rol van de NOM in Foreign Direct Investment?

De FDI-mensen van de NOM richten zich op het acquireren van nieuwe en het behouden van gevestigde (buitenlandse) bedrijven in Noord-Nederland. De NOM werkt nauw samen met het Netherlands Foreign lnvestment Agency (NFIA), een agentschap dat onder het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat valt. Voor de uitvoering van de activiteiten ontvangt de NOM subsidies en bijdragen van de drie Noordelijke provincies, het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat en verschillende gemeenten uit de regio.

Acquisitie

Om nieuwe investeerders in Noord-Nederland te acquireren en te begeleiden geven we advies over vestigingslocaties, zijn we op de hoogte van aanwezige bedrijventerreinen en hebben we de juiste contacten met vergunningverstrekkers, energieleveranciers en werkgelegenheidsinstanties. Ook neemt de NOM zelf initiatief om ondernemers te interesseren voor investeringen in het Noorden. Om nieuwe investeerders aan te trekken is het van belang een goed beeld van het vestigingsklimaat te schetsen. Voor de NOM zijn kennis van de regio en het netwerk de belangrijkste middelen. Daarin zit een belangrijk deel van onze toegevoegde waarde.

Het acquireren van bedrijven is zo veel mogelijk georganiseerd langs de lijnen van de topsectoren. Via ons netwerk doen we kennis op die noodzakelijk is om goede proposities per sector te ontwikkelen. Dit doen we altijd in samenwerking met één of meerdere regio's in het Noorden. Bij de acquisitie werken we intern nauw samen met Business Developers en ook steeds meer met de verschillende fondsen. Zij worden vaak al in een vroeg stadium betrokken om de eventuele innovatiebehoefte te begrijpen en te ontwikkelen of om in een financieringsbehoefte te voorzien. Leads voor nieuwe buitenlandse investeringen worden gegenereerd door medewerkers van de NOM, door het NFIA of via onder meer locatieadviesbureaus, accountants, advocaten, makelaars, gemeenten en provincies. Wij begeleiden vanaf dat moment de investeerder bij het gehele proces om te komen tot een besluit tot vestiging.

Om ondernemingen goed van dienst te kunnen zijn, volgen we de ontwikkelingen in de (top)sectoren continu. Daarbij komt dat onze FDI-mensen voortdurend op strategisch niveau met bedrijven in gesprek gaan. Op deze manier ontwikkelen we zowel het netwerk van bedrijven als van kennisinstellingen en kunnen we onze proposities verder aanscherpen. Onze Noord-Nederlandse proposities zijn opgenomen in de Holland-proposities van het NFIA. Voor de Holland-propositie zijn de Nationale Acquisitie Teams verantwoordelijk. Deze teams zijn gevormd door partners uit verschillende regio's en worden gecoördineerd door het NFIA. De acquisitieteams stellen longlists van bedrijven op die actief worden benaderd om vestiging in Nederland aan de orde te stellen. Het NFIA heeft ruim 20 kantoren in het buitenland van waaruit contacten worden gelegd met deze bedrijven. Het NFIA levert maandelijks een lijst met mogelijke leads aan NOM en vormt hiermee een belangrijke lead generator.

Behoud

Wanneer wordt besloten tot vestiging, draagt de NOM de regie over aan de betrokken gemeente. De NOM neemt de klant op in het lnvestor Relations programma en blijft op afstand betrokken. In ons Investor Relations (IR) programma worden jaarlijks de gevestigde (buitenlandse) bedrijven bezocht. Met het lokale management wordt gesproken over de strategie en de resultaten van de onderneming. Zo bouwen we een goede band op met ondernemingen. Door ze actief te betrekken in regionale programma’s, mee te denken, slimme oplossingen te bieden en ze in contact te brengen met lokale overheden, zorgt de NOM ervoor dat gevestigde bedrijven die met vestigingsgerelateerde uitdagingen te maken hebben, toch in Noord-Nederland kunnen blijven. De NOM treedt hierbij op als adviseur of bemiddelaar ten behoeve van de verankering van de vestigingen. Ook medewerkers van grote gemeenten draaien mee in het IR-programma.

 

Samenwerking NFIA

De NOM werkt nauw samen met het Netherlands Foreign lnvestment Agency (NFIA). Deze organisatie ondersteunt buitenlandse bedrijven die vestiging of uitbreiding in Nederland overwegen. Het NFIA promoot Nederland als land met een goed en aantrekkelijk investerings- en vestigingsklimaat. Sinds 2014 doet zij dit samen met haar partners onder het Invest in Holland netwerk, waar NOM voor zowel acquisitie als behoud onderdeel van is. Dit netwerk bestaat uit het NFIA en alle regionale acquisitiepartijen. Dat zijn de regionale ontwikkelingsmaatschappijen (ROM’s) en een aantal stedelijke en provinciale organisaties. Naast een steeds intensievere samenwerking ten behoeve van het vermarkten van de Holland propositie, is het doel gesteld om binnen een aantal jaar de werkwijze binnen het NFIA te professionaliseren. Zo zijn er nu nationale acquisitieteams, die in de toekomst meer beslissingsbevoegdheid moeten krijgen. Ook is er een gezamenlijk opleidingsprogramma voor werknemers van de ROM’s en andere acquisitiepartners ontwikkeld binnen het Invest in Holland netwerk. Zowel de Talent Performance Academy als de training Sensitieve Gesprekstechnieken, waar NOM-medewerkers aan deelnemen, maken hier onderdeel vanuit.


Uitdagingen schaarste op de arbeidsmarkt

De ontwikkelingen in de high-tech sector volgen elkaar snel op. De werkgelegenheid hierbinnen in Noord-Nederland groeit. Het vinden van goed opgeleid personeel in de technische topsectoren wordt steeds meer een uitdaging. Dit geldt in mindere mate ook voor andere topsectoren. De NOM vraagt hiervoor bij overheden en kennisinstellingen actief aandacht. Wij realiseren toegevoegde waarde door, in samenwerking met gemeenten en kennisinstellingen, arrangementen te ontwikkelen waar opleidingstrajecten tijdens de transitieperiode deel van uitmaken. Hiermee zijn bedrijven verzekerd van goed opgeleid personeel op het moment van vestigen. Deze arrangementen stimuleren bedrijven om zich in de noordelijke regio te vestigen. Vanuit commercieel oogpunt biedt bovenstaande dynamiek daarom kansen.

Foreign Direct Investment: Resultaten en effecten in de regio

Actieve acquisitie

Internationale beurzen zijn een belangrijke hotspot voor acquisitie. NOM FDI was in 2017 dan ook op veel congressen en beurzen, veelal in het buitenland, te vinden om gericht contact met ondernemingen te leggen.  De proposities zijn daarnaast verspreid via onder andere white papers, social media en websites.

Daarnaast zijn we in 2017 de campagne TopDutch gestart (zie kader). De komende tijd zal de focus liggen op het onder de aandacht brengen van Chemport Europe, daarna zal de campagne zich richten op Dairy en Med Tech. 

Onze acquisitieactiviteiten resulteerden in 2017 in 79 nieuwe leads. NOM FDI was in 2017 bij 10 succesvolle projecten betrokken. Daarin wordt in de komende 3 jaar voor ruim € 121 miljoen in Noord-Nederland geïnvesteerd, ruim een verdubbeling ten opzichte van 2016 (€ 59,2 miljoen). Ook worden dankzij deze investering 256 nieuwe arbeidsplaatsen gecreëerd. In 2017 waren er geen projecten waarbij behoud van arbeidsplaatsen aan de orde was.

  Realisatie 2016 Doel 2017 Realisatie 2017
Aantal externe leads 77 80 79
Aantal projecten 9 10 10

Tabel 15: Aantal leads en projecten

Topsector nieuwe arbeidsplaatsen behouden arbeidsplaatsen investering (€ x 1.000)
ICT 35 0 800
Water 5 0 400
Chemie 10 0 10.000
Agrofood 46 0 53.000
HTSM 20 0 0
Overig 140 0 57.500
Totaal 256 0 121.700

Tabel 17: Effecten naar topsectoren

  Realisatie 2016 Doel 2017 Realisatie 2017
Investeringen (in € mln) 59,2 100 122
Arbeidsplaatsen 287 200 256
Behouden arbeidsplaatsen 382 0 0

Tabel 16: Totaal effecten investeringen en arbeidsplaatsen

Resultaten naar sector

We hebben sterke proposities in deelgebieden van de topsectoren Water, Energie, Chemie, AgriFood en Life Science en als vestigingsplaats voor datacenters. In acquisitietrajecten werken de regio’s in toenemende mate samen. Een voorbeeld hiervan is Chemport Europe, een provinciegrensoverschrijdende biobased propositie van Chemiepark Delfzijl, Emmtec in Emmen en de Campus Groningen (Hanzehogeschool en Rijksuniversiteit Groningen). Hieruit is afgelopen jaar een samenwerking ontstaan tussen Akzo Nobel en Avantium. Avantium is een toonaangevend chemisch technologiebedrijf en pionier op het gebied van duurzame chemie en vestigt een pilot bioraffinaderij op het Chemie Park Delfzijl.

Soort project nieuwe arbeidsplaatsen behouden arbeidsplaatsen investering (€ x 1.000)
Nieuw 60 0 11.200
Behoud 0 0 0
Joint venture 0 0 0
Uitbreiding 196 0 110.500
Totaal 256 0 121.700

Tabel 18: Effecten naar soort project

TopDutch campagne

Eén van de hoogtepunten van 2017 was de start van de TopDutch campagne. Dat wat startte als een ondeugende marketingstunt naar aanleiding van een tweet van Tesla-baas Elon Musk over een nieuw te openen Tesla-fabriek, is gaandeweg uitgemond in een drie jaar lopende campagne gericht op het creëren van 2000 banen in 2020.

Eind 2016 maakte Elon Musk via Twitter kenbaar dat hij op zoek was naar een locatie voor zijn nieuw te bouwen accufabriek. Als reactie hierop zijn enkele enthousiaste Groningse ondernemers een initiatief begonnen om Tesla naar Noord-Nederland te halen. Zij krijgen snel de Provinciale politiek achter zich die geld vrijmaakt voor een publieke campagne. Naast een creatieve marketeer raakt ook de NOM betrokken in de uitvoering van de reclamecampagne. Wanneer minister Henk Kamp in februari 2017 in Silicon Valley is om Nederland te promoten gaat de campagne daadwerkelijk van start. Met een strategisch twitter-bombardement en de launch van topdutch.nl worden bestuurders in Den Haag en tech-ondernemers in de VS op de hoogte gesteld: “Hi Tesla, we are TopDutch, we are going to bring the electric car home”. Na enkele uren wordt de site al duizenden keren bezocht, vooral vanuit de VS.

Toch blijft een officiële reactie vanuit het Tesla-kamp uit, maar de aandacht op (sociale) media heeft Noord-Nederland geen windeieren gelegd. De belangrijkste uitkomst voor de NOM is dat er Noordelijke samenhang is gecreëerd. In eerste instantie kwam het initiatief vanuit Groningen en deden Drenthe en Fryslân hun eigen ding.  Pas toen de gedeputeerden-EZ van de drie provincies zich ermee gingen bemoeien is het bewust samen opgegepakt. Het concrete gevolg is dat er in september 2017 € 1,6 miljoen beschikbaar is gekomen voor de bredere uitrol van de TopDutch campagne de komende drie jaar. Met drie campagnes per jaar zou de doelstelling - 2000 banen creëren in de komende drie jaar – behaald moeten worden. De eerste campagnes gaan zich focussen op Chemport en de bio-based industrie, de zuivelindustrie en de MedTech-sector.

Behoud

Met het lnvestor Relations (IR) programma heeft de NOM ervoor kunnen zorgen dat in 2017 3 bedrijven, die plannen hadden voor uitbreiding, ervoor kozen om dat in hun vestiging in Noord-Nederland te doen. Daarnaast hebben we afgelopen jaar, samen met het NFIA, 61 buitenlandse bedrijven in onze regio bezocht. Met het management hebben wij verschillende zaken besproken. Zo helpen we bijvoorbeeld met het aanvragen van werkvergunningen, het vinden van de juiste mensen of met het wegruimen van obstakels met overheidsinstanties. Wanneer dit het vestigingsklimaat in Nederland in bredere zin raakt, is het NFIA betrokken. Daarnaast zijn 9 nieuwe projecten gestart naar aanleiding van IR bezoeken. Tot slot hebben we meer dan 50 buitenlandse bedrijven uitgenodigd voor deelname aan door de NOM georganiseerde evenementen, zoals het Midzomerfeest.

Onderstaand overzicht van uitgevoerde IR bezoeken laat zien dat de NOM toegevoegde waarde levert in veel issues waar bedrijven tegenaan lopen.

Issues in 2017

Issues in 2017
Soort Omschrijving Aantal
strategische planvorming De onderneming beraadt zich over de toekomst. Gedacht kan worden aan een exit door de moeder, herpositionering, mogelijke sluiting en nieuwe product-marktcombinaties. 28
Netwerkprogramma De onderneming wil graag deelnemen aan door NOM ontwikkelde netwerkprogramma's, bijvoorbeeld op het gebied van Region of Smart Factories. 1
Uitbreiding De onderneming plant of is bezig met uitbreiding of uitbreidingsinvesteringen. 7
Behoud De onderneming wordt door de moeder gesloten of gaat failliet. 1
Geen Er spelen geen issues waarin NOM een rol kan spelen. 24
Totaal   61

Wat doen de NOM Business Developers?

Onze Business developers brengen bedrijven en kennisinstellingen met de juiste competenties bij elkaar, zorgen voor financiering en spelen een belangrijke rol om van plannen of ideeën innovatieve producten of diensten te maken. Door middel van innovatieve projecten draagt NOM bij aan het realiseren van nieuwe omzet voor Noord-Nederland.

Innovatieve projecten

Innoveren draait per definitie om samenwerken. Dat is de veronderstelling waar NOM vanuit gaat. Als spil in de lokale omgeving kijkt NOM naar de innovatiebehoefte van lokale ondernemers en verbindt deze in innovatieve projecten aan een netwerk, partners en planning. Zo verhoogt NOM samen met bedrijven in de regio de potentie om op termijn toegevoegde waarde te creëren voor de noordelijke economie en de deelnemende bedrijven.

Veel projecten vinden plaats in clusters waarbij bedrijven uit verschillende sectoren betrokken zijn. Zo komen verschillende kennisgebieden bij elkaar en ontstaan projecten waaruit nieuwe producten en diensten kunnen voortkomen.

Vanuit een projectidee wordt een projectgroep geformeerd met daarin ondernemers en kennisinstellingen. NOM begeleidt dit proces en faciliteert het samenwerken tussen de verschillende partijen om tot een projectplan te komen. Hierin staat uitgewerkt wat het doel is van het project, hoe het project gefinancierd zou moeten worden en wie wat bijdraagt om het idee uiteindelijk tot een product of marktrijpe technologie te ontwikkelen. Ook helpt NOM bij de totstandkoming van de financiering voor de projecten. Vaak wordt een groot deel door de betrokken partijen zelf gefinancierd, aangevuld met kapitaal van bijvoorbeeld kennisinstellingen en subsidies.

De voorwaarde die NOM stelt is dat er vanuit samenwerking innovaties ontwikkeld moeten worden en dat er sprake is van een uitgesproken groeiambitie. Door de omvang en het innovatieve karakter dragen de projecten bij aan de versterking van de structuur en de concurrentiekracht van de economie van Noord-Nederland. Voor de uitvoering van deze activiteiten ontvangt NOM subsidie van de drie noordelijke provincies en het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat.

Region of Smart Factories

Eind januari 2017 is het officiële startsein gegeven voor het noordelijke smart industry fieldlab Region of Smart Factories (RoSF). In dit fieldlab werken 40 bedrijven uit Noord-Nederland aan de fabriek van de toekomst. Het doel: van het Noorden een internationale hotspot van smart factories maken.

De ambitie van RoSF reikt verder dan het scheppen van nieuwe banen. De focus ligt op versterking van de concurrentiepositie van de noordelijke maakindustrie op de langere termijn. Daarbij wordt met name ingezet op het faciliteren van MKB-bedrijven als technologie-aanbieders van Smart Factory-oplossingen. In de tien pilotprojecten die binnen RoSF van start zijn gegaan, krijgen zij de kans om zich op dit vlak verder te bekwamen. Dit met input vanuit de kennisinstellingen en uitgedaagd door de grote maakbedrijven die vanuit hun positie als koploper veeleisend zijn zoals Philips en Fokker. Daarna moeten deze MKB-bedrijven op eigen kracht verder kunnen als gespecialiseerde en geaccrediteerde leveranciers van Smart Factory-oplossingen.

De aanpak lijkt goed te lukken. Hoewel de pilotprojecten van RoSF nog maar net uit de startblokken zijn, hebben verschillende MKB-bedrijven zich al in een mooie uitgangspositie gemanoeuvreerd. Zo zijn er medio 2017 naar schatting al 125 nieuwe banen gecreëerd en zitten er een aantal projecten met innovatieve technische doorbraken in de pijplijn.

Business Development: Resultaten en effecten in de regio

Afgelopen jaar hebben we de ontwikkeling van 28 projecten voltooid met een totale investering van ruim € 15 miljoen in innovatie. In onderstaande tabel rapporteren we de realisatie van impulsen onder de sector die in het project leidend was.

Topsector Nieuwe arbeidsplaatsen Investering (€)
ICT 0 2.272.700
Water 0 1.150.000
Chemie en biobased 10 10.000.000
Agrofood 0 624.000
Energie 0 1.428.000
Totaal: Nieuwe arbeidsplaatsen en investeringen in innovatie 10 15.474.700

Tabel 20: Realisatie investeringen in innovatie (in € mln)

In Noord-Nederland is innovatie georganiseerd via clusterorganisaties. Voorbeelden daarvan zijn Energy Valley, Healthy Ageing Network Noord-Nederland en de Wateralliantie. Deze organisaties verenigen de in de topsectoren (Energie, Life Sciences en Water) betrokken ondernemingen en kennisinstellingen. Daarnaast zijn er clusters ontwikkeld voor AgroFood en HTSM, die veel minder zijn geformaliseerd en beide door NOM worden uitgevoerd.

Binnen de clusters richten bedrijven en kennisinstellingen zich op onderzoek en innovatie. Vaak in nauwe samenwerking met andere partijen binnen het cluster. Daarnaast zijn er aansprekende raakvlakken tússen de clusters. Wij spelen een belangrijke rol in het verbinden van de ontwikkelingen in de topsectoren binnen projecten. Afgelopen jaar hebben we onze faciliterende en ondersteunende rol in de lang lopende projecten voortgezet.

Van houtsnippers naar glucose: de circulaire oplossing door Avantium

Avantium, een toonaangevend chemisch technologiebedrijf en pionier op het gebied van duurzame chemie, vestigt een pilot bioraffinaderij op het Chemie Park Delfzijl. Avantium en AkzoNobel hebben een contract getekend voor de huisvesting van deze proeffabriek en de levering van diverse diensten en voorzieningen.

De proeffabriek zal de technische en economische haalbaarheid van Avantium’s Zambezi proces valideren. Dit Zambezi-proces zet non-food, tweede generatie biomassa (zoals houtsnippers), op een kosteneffectieve manier om in zuivere glucose, lignine en een gemengde suikerstroop. Deze grondstoffen zijn goed te gebruiken door de chemische industrie. De bioraffinaderij zal vooral reststromen uit de Nederlandse bossen gebruiken.

Het starten van de pilot plant is een essentiële stap in het opschalen van de technologie van laboratorium naar commerciële productie. De pilot plant wordt gevestigd op Chemie Park Delfzijl, onderdeel van Chemport Europe, ondersteund door de Provincie Groningen. Naar verwachting zal de proeffabriek operationeel zijn in het tweede kwartaal van 2018 en daarmee ligt Avantium’s Zambezi project op schema. Het bereiken van deze mijlpaal biedt werkgelegenheid aan ongeveer twintig medewerkers.

De samenwerking met het Noord-Nederlandse netwerk heeft mooie resultaten opgeleverd. Dit is terug te zien in doorverwijzingen, waardevolle connecties, gezamenlijke organisatie van evenementen en de optimalisatie van het ecosysteem rondom ondernemerschap en innovatie. Het is zaak om dit door te zetten en waar nodig te verbeteren.

Hightech campus Emmen

Eind 2014 bracht Philips naar buiten dat hun armaturen-fabriek in Emmen zou worden gesloten, waardoor 300 arbeidsplaatsen verloren dreigden te gaan. Omdat de maakindustrie in Zuidoost-Drenthe toch al in zwaar weer verkeerde, stelde de overheid (Gemeente, Provincie en Ministerie van Economische Zaken en Klimaat) een commissie in onder voorzitterschap van Bernard Wientjes om een herbestemming te vinden. Philips Emmen was een politiek gevoelig dossier, waar ook minister Kamp bij betrokken werd. Uiteindelijk heeft de NOM de business case ontwikkeld, hoewel de NOM geen onderdeel uitmaakte van de Commissie Wientjes. Het “Brainportachtige” plan omvat een cluster van OEM-bedrijven (onder aanvoering van Sustainder en Eneco), een nieuw te bouwen Smart Factory die als een shared facility wordt gedeeld tussen een aantal OEM-bedrijven (onder de naam Technologies Added), en een Smart Industry Incubator, waar bedrijven kunnen aankloppen om hun product of productieproces smart (autonoom, connected en vraag-gestuurd) te maken. Stenden gaat een nieuwe techniekopleiding op de campus neerzetten. De campus wordt inmiddels beschouwd als een belangrijke katalysator voor de maakindustrie in Zuidoost-Drenthe.

Voor de herontwikkeling van Philips Emmen tot een brede hightech campus moesten veel competenties worden gemobiliseerd, waardoor alle disciplines van de NOM noodzakelijk waren. Het brede NOM-netwerk is ingezet, er is beroep op de creativiteit van de business development managers gedaan, er is uitvoerig gelobbyd (ook op directieniveau) en de NOM maakte de financiering mede mogelijk. Het traject is aangejaagd door NOM Business Development, maar inmiddels zijn ook NOM Finance en NOM FDI betrokken. NOM FDI gaat samen met de buitenkantoren van het NFIA mee op zoek naar buitenlandse partners die willen ‘landen’ door productiepartner te worden in Technologies Added. Zonder deze brede inzetbaarheid van de NOM was het plan niet van de grond gekomen, ook niet op onderdelen.